Przemyśl



amek zbudowany został w 1340 roku przez króla Kazimierza Wielkiego na miejscu wcześniejszego grodu. W 1498 roku budowla ta została zniszczona i spalona przez Wołochów. Następnie w latach 1514 - 1553 starosta przemyski Piotr Kmita odbudowuje i rozbudowuje dawne założenie. Powstaje wtedy budowla składająca się z zamku górnego i dolnego tzw. przygródka.
  Zamek górny to zamknięty grubymi murami kurtynowymi, czworoboczny dziedziniec z czterema basztami w narożach. Trzy z nich były okrągłe a jedna, południowa - graniasta. Wewnątrz dziedzińca stały drewniane budynki a wjazd prowadził przez dwupiętrową bramę w murze północno-zachodnim. Baszty służyły za więzienie, składy broni i amunicji, a także miejsce schronienia w czasie ataku wroga.
  Zamek dolny - przygródek otoczony był wałami i palisadą z dwoma basztami i bramą wjazdową a z zamkiem górnym łączył go drewniany most zwodzony przerzucony nad oddzielającą oba zamki fosą. Zamek dolny przeznaczony był głównie dla służby. Tu znajdowała się wozownia, szopy i komory a także stajnie końskie.
  W czasie gdy starostą na zamku był Marcin Krasicki (1616 - 1631) postanowił on odremontować niszczejący pomału zamek. Rozpoczął budowę budynku leżącego między basztami, które przyozdobił attykami (zachowane do dzisiaj) lecz jego śmierć przerwała prace.
  W późniejszym czasie nie dbano o stan zamku tak, że ten zaczął popadać w ruinę. Nie remontowane skrzydło południowo - zachodnie ulegało coraz większej ruinie pomimo, że sejm  w 1667 roku zajął się sprawą lepszego obwarowania zamku a w 1678 roku polecono ówczesnemu staroście, Marcinowi Kąckiemu wzmocnić budowlę lecz nic nie zrobiono w tym kierunku. Przeprowadzona w 1663 roku lustracja tak opisuje zamek: " ...położenie ząmku na gorze; przychodząc od miasta iest przy grodek drzewiany kształtem połowy cir- Cii/m, do ząmku incorporowany, wszy tek niemal zruinowany. Jest w nim izdeb dolnych 4, piąta przy fortce gdzie wozny mieszka y wrotny; gornych takze 4, piąta stołowa, 6ta sądowa; od staien mur nowo wystawiony, na kopią wysoki, ciągnie się az do baszty od pola. Idąc w ząmek iest most. na bramie sklep na złozenie akt grodzkich, nad sklepem izba z 2 kownatami. Nad spiżarnią kaplica drzewiana, nadgniła; baszt 4 na rogach ząmku. (Opis budynków między murami, zły stan pokojów, mury nadpsute.) Obrony zadney niemasz, bo y armaty nic widzieć. oprocz co działko polne na baszcie".
  W latach 1759 - 1762 odremontowano budowlę lecz nie udało się już uratować skrzydła południowo - zachodniego i musiano rozebrać dwie zniszczone baszty a w ich miejscu postawiono mur wykorzystując materiał z rozbiórki.
  W 1765 roku kolejna lustracja sporządzona przy przekazaniu starostwa Franciszkowi Xaweremu Branickiemu tak go opisuje: "zamek wszy stek murowany na górze, wkoło murami nowemi 1759 r. obwiedziony; most przez fossę wymurowany, stary; brama o 3 kondygnacyach, w niej po prawej ręce rezydencya, ex opposiło rezydencya spustoszała; na lej kondyg. archiwum akt grodzkich. Idąc dziedzińcem wieża, druga od wschodu słońca, dalej wieza in fundo w ziemi wymurowana, spustoszona; nad nią wieża górna ze wszystkiem zepsuta; obok pokoje 1762 r. z reparowane, sala obszerna, kancelarya, baszta na rogu od Xięży Missyonarzów murowana de novo z wieżą in fundo. średnia i górna".
  Ponownemu zniszczeniu zamek uległ po rozbiorach Polski, kiedy to Austriacy w 1774 roku urządzili w nim magazyny i koszary wojskowe. Gdy zamek powrócił we władanie władz miejskich (1865 r.) został odremontowany i mieścił się tam najstarszy teatr amatorski w Polsce o nazwie "Fredreum".
  W drugiej połowie XX wieku rozpoczęto gruntowny remont zamku i jego otoczenia. Na dziedzińcu odkryto fundamenty rotundy i palatium pochodzące z początku naszego tysiąclecia, wyremontowano baszty i pomieszczenia.
  Wszystko otacza park ze starym drzewostanem.
   W latach swojej świetności zamek gościł znamienite osobistości. Byli tu między innymi:Kazimierz Wielki, Władysław Opolczyk, Władysław Jagiełło, Jadwiga, Kazimierz Jagiellończyk, Jan Olbracht, Stefan Batory, Zygmunt III Waza, Władysław IV, Jan III Sobieski, August II Mocny, Michał Korybut Wiśniowiecki i Stanisław August Poniatowski. Dwaj ostatni przed wyborem na króla Polski pełnili na zamku funkcje starostów przemyskich.