Kędzierzawy zanim objął tron pryncypacki w Krakowie, mocą statutu Bolesława Krzywoustego otrzymał na własność dzielnicę mazowiecką. Analiza listy świadków dokumentu z roku 1161, w połączeniu z wiadomościami o terenie działania jego ojca, stryja, a nawet dziada, pozwala stwierdzić, iż już wówczas Żyro zaliczał się do czołowych przedstawicieli możnych właśnie dzielnicy mazowieckiej.
  Nie wiemy niestety nic bliższego o działalności tego najstarszego syna Janusza w otoczeniu Bolesława Kędzierzawego. Być może – jak przypuszczają niektórzy historycy – w początkowym etapie swojej kariery Żyro związany był bardzo blisko ze sprawami pruskimi i może widzieć w nim trzeba nawet komesa-zarządcę okręgu w ziemi chełmińskiej. Na aktywny udział Żyry w życiu publicznym tego okresu wskazuje natomiast jego obecność przy fundacji klasztoru bożogrobców w małopolskim Miechowie. Klasztor ten założył wspomniany już Jaksa, który wyprawiwszy się w 1162 roku do Ziemi Świętej i tam korzystając z opieki stróżów Grobu Chrystusowego postanowił
ufundować klasztor dla tego zgromadzenia w swoich dobrach w Polsce. Z okazji uroczystego poświęcenia kościoła w Miechowie posypały się na klasztor liczne nadania pierwszych osób w państwie. Pamiętać też trzeba, że wyprawa do Palestyny była uważana w Polsce za czyn wyjątkowy i każdy kto wspomagał nową fundację we własnym mniemaniu chociaż ułamek zasług przenosił na siebie. W tym spisie darczyńców klasztoru (powstałym w 1198 roku) zanotowano między innymi, że „Pan Żyro z żoną i synem Oltem darowali dwie posiadłości Samogoszcz, która leży nad Wisłą i inną, niedaleko osady Kije” (w obu wypadkach chodziło tu o dobra w Małopolsce).

wstecz

Ale nie tylko współudział w tej akcji dowodzi dużej roli Żyrona, mamy bowiem bardziej jednoznaczne wiadomości ukazujące, jak oceniano jego osobę. Tym razem sprawa dotyczyła samego schyłku panowania Kędzierzawego i sukcesji tronu mazowieckiego. Bolesław miał dwóch synów – ale jak powiada kronikarz – starszy z nich, dziedzic ojcowskiego imienia, własnym zgonem ojca zgon uprzedził. Młodszy zaś, któremu na imię Lestko, dziedziczy Mazowsze i Kujawy na mocy takiego zapisu testamentowego (swego ojca): Syn mój Lestko ma być na stałe jedynym dziedzicem Mazowsza wraz z Kujawami. Brat mój Kazimierz, w czasie jego małoletniości niech nie sprawuje tylko opieki, ale do ojcowskiego przytuli go serca. Jeśliby przypadkiem Lestka spotkał los śmiertelników, tenże brat mój Kazimierz niech na stałe będzie jedynym dziedzicem tych ziem. Obawy Bolesława zawarte w cytowanym testamencie nie były próżne, wiadomo bowiem było o słabym zdrowiu małego Lestka. Kazimierz Sprawiedliwy, bo o niego tu chodzi, rzeczywiście roztoczył starania nad Leszkiem, i – jak dalej pisze kronikarz – zatwierdził dzielnice pozostawione mu testamentem ojca, opiekę nad nimi poruczył panu Żyronowi, rządcy tych dzielnic, obdarzonemu wszelkimi zaletami. Sambora zaś, siostrzeńca tegoż Żyry osadził w marchii gdańskiej.
  W dwóch ostatnich zdaniach oddał kronikarz to, czego nie mówią o Żyronie inne źródła. Okazuje się więc, że umierający Kędzierzawy (w 1173 roku) powierzył Żyronowi starania o swoje księstwo w czasie małoletniości Lestka, a to oznaczało, iż był on prawą ręką samego Bolesława i miał nią nadal być przy jego następcy. Przydanie Lestkowi formalnego opiekuna w osobie Kazimierza Sprawiedliwego miało pomóc Żyronowi w utrzymaniu księstwa dla Bolesławowego

dalej