|
Krzemieniec

amek
zbudowany został prawdopodobnie w XII wieku gdyż w 1240 roku podczas napadu
Tatarów Ruś i Wołyń jako jedyny obronić się zdołał. W 1320 roku wielki
książę litewski Giedymin włączył Wołyń do księstwa ruskiego a wraz z nim
i tenże zamek. W 1366 roku zamek przeszedł pod rządy króla Kazimierza
Wielkiego.
W następnych latach zmieniali się właściciela zamku lecz ostatecznie w
1434 roku powraca do króla polskiego.
Zygmunt
I Stary oddaje miasto w dzierżawę biskupowi Januszowi, który wielce się
przyczynił do rozbudowy zamku.
W 1542 roku lustrator
wielkoksiążęcy Lew Patkiewicz Tyszkiewicz tak opisuje zamek: - "położony
jest na wysokiej i przepaścistej górze, od miasta niedostępnej , a wypuszczona
z dołu strzała nie dosięga zamku; ma tylko przystęp od wschodniej strony
groblą czyli szyją, na 176 sążni długą, a 4 szeroką. Znajduje się na niej
2 mosty; mniejszy naprawiać powinnością jest mieszczan, większy zaś podzielony
na wsie, z wyrażeniem: jaką część która z nich ma naprawiać; przy wjeździe
do zamku jest most zwodzony na łańcuchach, strzeże go baszta o 6 działach.
Po lewej stronie bramy, jest dom drewniany, zbudowany przez bis. Janusza
na mieszkanie dla załogi; podle stoi wieża o 4 działach i trzecia wieża
czyli baszta o tyluż działach. Największe z dział zowie się Piszczyk, sokołów
4, moździerzy 9, falkonetów 22. hakownic 10, rusznic 30; zapas kuł, ołowiu,
siarki i saletry tak znaczny, że na obronę 10 zamków mógłby wystarczyć,
jakoż zamek ten, w lepszym znajduje się stanie obrony, aniżeli łucki i
włodzimirski. Wezwani kniazie, bojary i obywatele powiatu, zapytani będąc:
ktoby ten zamek murował? odpowiedzieli: że tego nikt nie zapamięta. ...Starosta
Falczewski postawił młyn do robienia prochu o 6 stępach, które jeden człowiek
porusza; podwyższył wieże i baszty; opatrzył zamek w wodę, kazawszy porobić
drewniane rynny, smołą wylane dokoła blanków, które i mury ochraniały i
wodę sprowadzały do wielkiej skrzyni murowanej, drzewem wyłożonej i smołą
wylanej. Puszkorzów było 3: Polak Jan, Niemcy zaś Matus i Hanus; każdy
pobierał na rok 10 kop gr. lit. i sukno na barwę."
Następna lustracja
w 1552 roku tak opisuje: - " bis. Janusz przysposobił kamienie i fundamenta
wykopać kazał na nową wieżę dla bronienia przystępu na groblę; że działa
w ilości sztuk 14, były śpiżowe z herbami litews., lane pod 1530r., długie
po 13 piędzi i 3 cale, kule do nich wielkości jaj gęsich; inne zaś działa
były żelazne; zwody mostów na żelaznych łańcuchach; most przed bramą na
przekopie, miał 44 sążni długości a 3 szerokości; obwód wewnętrzny zamku
długi 73^, szeroki 33 sążni; w zamku znajdowała się cerkiew' ś. Mikołaja,
zbudowana przez Gabryela Denyskiewicza, w niej obraz przemienienia Pańs.,
krzyż srebrny pozłacany i ewangelia oprawna w srebro."
Jako ciekawostkę
można podać wysokość zarobków urzędników i czeladzi zamkowej pochodzącą
z tejże lustracji: - "Suta Piotr Siemaszko pobiera rocznie 100 kop gr.
lit., pleban zamkowy 20, burgrabia Kołaczkowski 17, puszkarze po 12, cieśla
10, warcelny 3, klucznik, kucharz, piekarz, 2 stroże do rąbania drew i
wożenia wody po 3 kopy."
Na zamku były
tzw horodnie tj. drewniane pomieszczenia przylegające do zamkowych murów.
Każda z wsi powiatu krzemienieckiego miała swoją i w niej podczas napadu
nieprzyjaciela ludzie składali swój majątek.
W 1648 roku zamek
wraz z miastem został zajęty przez oddziały Kozaków pod wodzą Krzywonosa,
którzy przez dziesięć tygodni mając miasto i zamek za bazę wypadową rabowali
i niszczyli okoliczne wsie i miasta.
Zamek nie
powrócił już do dawnej świetności a opuszczony i zaniedbany niszczał coraz
bardziej. Lustracja z 1789 roku tak o nim pisze: - "Zamczysko stare na
wysokiej górze, w którym mur tylko cyrkularny, we 2 miejscach po znacznej
części rozwalony; w murze brama, na niej wieża górna powiatowa, a na dole
chałupka; na buku muru izba z sklepieniem, o 1 oknie z kratą żelazną; w
tej izbie archiwum grodzkie, dosyć niewygodnie konserwuje się; pod tą izbą
wieża dolna; z tej izby 2 izdebek opustoszałych. "
Do dzisiaj na
szczycie góry zwanej "Górą Bony" stoją pozostałości zamku a mianowicie
pozostałości bramy i baszty wjazdowej a także resztki murów obronnych.
|
|